Vì sao kết quả máy test tinh trùng mỗi lần khác nhau?

Nếu bạn sử dụng máy test tinh trùng tại nhà nhiều lần và nhận được kết quả không giống nhau, điều đó không đồng nghĩa máy bị lỗi hoặc sức khỏe sinh sản đang xấu đi đột ngột. Theo các hướng dẫn của WHO và Hiệp hội Tiết niệu Hoa Kỳ (AUA), chất lượng tinh dịch vốn dao động tự nhiên giữa các lần xuất tinh và còn chịu ảnh hưởng bởi thời gian kiêng xuất tinh, sức khỏe, lối sống cũng như cách lấy mẫu.

Kết quả máy test tinh trùng mỗi lần khác nhau có bình thường không?

Có. Đây là hiện tượng hoàn toàn bình thường.

Theo Sổ tay của WHO về xét nghiệm và xử lý tinh dịch người (ấn bản thứ 6, 2021), các chỉ số tinh dịch có biến thiên sinh học tự nhiên, nghĩa là có thể thay đổi giữa các lần lấy mẫu ngay cả ở nam giới khỏe mạnh. Vì vậy, WHO khuyến cáo không nên đánh giá khả năng sinh sản chỉ dựa trên một lần xét nghiệm. Trong thực hành lâm sàng, bác sĩ thường chỉ định thực hiện ít nhất hai mẫu tinh dịch ở những thời điểm khác nhau trước khi đưa ra kết luận.

Sự khác biệt giữa các lần kiểm tra có thể xuất phát từ nhiều yếu tố, từ đặc điểm sinh lý tự nhiên của quá trình sinh tinh đến thời gian kiêng xuất tinh, tình trạng sức khỏe, lối sống và cách lấy mẫu. Hiểu rõ những nguyên nhân này sẽ giúp bạn đánh giá kết quả chính xác hơn và tránh những lo lắng không cần thiết.

Nguyên nhân kết quả xét nghiệm tinh trùng khác nhau

Có nhiều yếu tố có thể khiến kết quả giữa các lần kiểm tra không giống nhau như thời gian, cách lấy mẫu, tình trạng sức khỏe tại thời điểm xét nghiệm.

Chất lượng tinh dịch vốn thay đổi theo từng lần xuất tinh

Thực tế, quá trình sinh tinh diễn ra liên tục trong tinh hoàn, kéo dài khoảng 74 ngày để tạo ra một tinh trùng trưởng thành. Sau đó, tinh trùng được lưu trữ tại mào tinh và chỉ được phóng thích khi xuất tinh. Ở mỗi lần xuất tinh, cơ thể sẽ huy động một lượng tinh trùng khác nhau từ mào tinh, đồng thời hòa trộn với dịch tiết từ túi tinh, tuyến tiền liệt và các tuyến sinh dục phụ để tạo thành tinh dịch. Vì vậy, thể tích tinh dịch, số lượng tinh trùng và khả năng di động có thể có sự dao động nhất định giữa các lần xuất tinh, ngay cả khi người nam hoàn toàn khỏe mạnh.

Theo WHO, các chỉ số như thể tích tinh dịch, mật độ tinh trùng, tổng số tinh trùng, khả năng di động và tỷ lệ tinh trùng sống đều có biến thiên sinh học tự nhiên giữa các lần lấy mẫu. Đây là đặc điểm sinh lý bình thường của cơ thể, không phải dấu hiệu bất thường hay cho thấy khả năng sinh sản đang suy giảm.

Thời gian kiêng xuất tinh ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả

Mặc dù cơ thể sản xuất tinh trùng liên tục, nhưng lượng tinh trùng được dự trữ trong mào tinh sẽ thay đổi tùy theo khoảng thời gian từ lần xuất tinh trước. Nếu thời gian kiêng quá ngắn hoặc quá dài, các chỉ số đều có thể thay đổi. Cụ thể:

• Kiêng dưới 2 ngày: Tinh trùng chưa có đủ thời gian tích lũy nên lượng tinh trùng trong mỗi lần xuất tinh thường thấp hơn.
• Kiêng từ 2–7 ngày: Đây là khoảng thời gian được WHO khuyến nghị vì giúp các chỉ số tinh dịch ổn định và phản ánh chính xác hơn chất lượng tinh trùng.
• Kiêng trên 7 ngày: Số lượng tinh trùng có thể tăng do được tích lũy lâu hơn, nhưng một phần tinh trùng cũng có xu hướng già hóa theo thời gian, khiến khả năng di động và chất lượng suy giảm.

Hơn nữa, nếu lần đầu bạn test sau khi kiêng 2 ngày nhưng lần sau lại kiêng 6 ngày, việc kết quả khác nhau là điều hoàn toàn dễ hiểu. Do đó, các chuyên gia thường khuyến nghị nên theo dõi thường xuyên sau khi điều chỉnh lối sống. Sử dụng bộ kit xét nghiệm refill của YO Home Sperm Test là cách để thực hiện các lần kiểm tra tiếp theo mà không phải đầu tư bộ xét nghiệm ban đầu. Điều này giúp tiết kiệm chi phí, thuận tiện theo dõi sự thay đổi của các chỉ số tinh trùng theo thời gian và hỗ trợ đưa ra quyết định thăm khám khi cần thiết.

Sức khỏe cơ thể thay đổi cũng làm thay đổi chất lượng tinh trùng

Tinh trùng rất nhạy cảm với những thay đổi trong cơ thể, nên chỉ cần sức khỏe không ổn định trong một thời gian ngắn cũng có thể làm thay đổi kết quả. 

Các hướng dẫn của WHO, AUA và Hiệp hội ESHRE đều lưu ý rằng cần xem xét tình trạng sức khỏe gần đây trước khi diễn giải kết quả tinh dịch đồ. Một số tình trạng có thể ảnh hưởng đến kết quả gồm:

• Sốt cao.
• Cảm cúm.
• COVID-19.
• Nhiễm trùng.
• Viêm đường sinh dục.
• Sử dụng một số loại thuốc như kháng sinh, corticosteroid hoặc thuốc điều trị ung thư.

Đặc biệt, sốt cao là yếu tố đã được chứng minh có ảnh hưởng rõ rệt đến quá trình sinh tinh. Nhiệt độ cơ thể tăng khiến môi trường trong tinh hoàn không còn lý tưởng, từ đó làm giảm số lượng và khả năng di động của tinh trùng. Nhưng vì chu kỳ sinh tinh kéo dài khoảng 74 ngày nên đợt sốt có thể ảnh hưởng đến chất lượng tinh trùng trong 2–3 tháng sau đó. Điều này lý giải vì sao nhiều người đã khỏi bệnh nhưng kết quả test tinh trùng vẫn thấp hơn bình thường.

Sau khi sức khỏe ổn định hoặc đã điều chỉnh lối sống, bạn có thể chủ động kiểm tra lại bằng bộ kit refill của YO Home Sperm Test để theo dõi sự thay đổi của các chỉ số tinh trùng.

Cách lấy mẫu không đúng khiến kết quả sai lệch

Kết quả xét nghiệm tinh dịch đồ phụ thuộc rất nhiều vào cách thu thập mẫu và xử lý trước khi đưa vào máy test. Chỉ một sai sót nhỏ trong quá trình lấy hoặc bảo quản mẫu cũng có thể làm thay đổi các chỉ số, khiến kết quả thấp hơn hoặc khác biệt so với thực tế. 

Một số lỗi thường gặp gồm:

• Không thu toàn bộ lượng tinh dịch, đặc biệt là phần đầu của dòng xuất tinh chứa lượng tinh trùng nhiều nhất.
• Làm đổ hoặc thất thoát một phần mẫu trong quá trình lấy.
• Để mẫu quá lâu mới tiến hành kiểm tra.
• Bảo quản mẫu ở nhiệt độ quá nóng hoặc quá lạnh.
• Sử dụng chất bôi trơn hoặc dụng cụ không phù hợp, có thể ảnh hưởng đến tinh trùng.

Những sai sót này có thể làm giảm mật độ tinh trùng, ảnh hưởng đến khả năng di động hoặc khiến các chỉ số của mẫu không còn phản ánh đúng tình trạng thực tế. Sổ tay của WHO về xét nghiệm và xử lý tinh dịch người  đã hướng dẫn người dùng cần thu thập toàn bộ mẫu tinh dịch vào dụng cụ vô trùng và tiến hành làm theo đúng hướng dẫn của nhà sản xuất để hạn chế sai số.

Sự khác biệt giữa các lần test như nào là bình thường?

Sau khi hiểu các nguyên nhân trên, có thể thấy không phải mọi sự khác biệt giữa các lần test đều là dấu hiệu bất thường. Nếu kết quả chỉ chênh lệch nhẹ, vẫn nằm trong khoảng tham chiếu hoặc có thể giải thích bởi thời gian kiêng xuất tinh, tình trạng sức khỏe hay điều kiện lấy mẫu khác nhau, đây thường là dao động sinh lý bình thường và bạn không cần quá lo lắng.

Tuy nhiên, nếu có một số những dấu hiệu sau:

• Kết quả liên tục bất thường qua nhiều lần kiểm tra.
• Hai lần test đều cho kết quả thấp
• Đã cố gắng có con trên 12 tháng mà chưa thành công

Thì bạn nên đến chuyên khoa Nam học hoặc Hỗ trợ sinh sản để được đánh giá chuyên sâu. Việc thăm khám cũng được khuyến nghị nếu bạn có các yếu tố nguy cơ như giãn tĩnh mạch thừng tinh, tiền sử quai bị biến chứng viêm tinh hoàn, từng điều trị ung thư, phẫu thuật vùng sinh dục hoặc có dấu hiệu rối loạn nội tiết.

Kết quả máy test tinh trùng khác nhau giữa các lần kiểm tra thường là hiện tượng sinh lý bình thường, do chất lượng tinh dịch chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố như thời gian kiêng xuất tinh, tình trạng sức khỏe, lối sống và cách lấy mẫu. Vì vậy, bạn không nên vội kết luận khả năng sinh sản chỉ dựa trên một lần test. Nếu kết quả liên tục bất thường hoặc đang gặp khó khăn trong việc có con, hãy đến cơ sở y tế để thực hiện xét nghiệm tinh dịch đồ và được bác sĩ chuyên khoa đánh giá toàn diện.